تو اين را دروغ وفسانه مدان * به يك سان ، روشن زمانه مدان ازو هرچه اندر خورد با خرد * دگر بر ره رمز معنى برد فردوسى يادآورى بيش از هزار و پنجاه سال از عمر اين كتاب مى گذرد سال تأليف آن سيصدو پنجاه و پنج هجرى است ، يادگارى است از درخشان ترين ادوار تاريخ تمدن ايران عصر اسلامى ؛ دورهء خردگرايى و اومانيسم ، عصر فارابى ورازى واخوان الصفا . در ميان آثار بازمانده از اين روزگار ، كتاب آفرينش و تاريخ ، تقريبا حالتى منحصر به فرد دارد ؛ دايرة المعارفى است از فلسفه ، تاريخ ، اسطوره شناسى تطبيقى ، دين شناسى ، جهان شناسى ، جغرافيا و رستاخيز شناسى eschatoiogy ) ) ، و در تمام اين زمينه ها ، گاه اطلاعاتى عرضه مى دارد كه در هيچ كتاب ديگرى نمى توان يافت . در حقيقت تصويرى است جامع از تلقى مردمان باستان و سه قرن اول عصر اسلامى نسبت به جهان از آغاز أفرينش تا پايان آن . و از اين چشم انداز بخشهايى از اين كتاب ، براى ما همان ارزشى را دارد كه مسخ كاينات ( metamorphoses ) ، اثر اويد ( ovid ) ، براى جهان غرب ويونان باستان . مؤلف را اگر نتوانيم حكيمى از طراز فارابى ورازى بدانيم ، بى گمان ، در " حكمت دانى " او نيز نمى توانيم ترديد كنيم . هرچه هست مردى است جوينده و بر مجموعهء دانشهاى عصر خويش ، از فلسفه و كلام و نجوم و تاريخ گرفته تا جغرافيا و ادب عرب و تاريخ مذاهب و اديان و علم اساطير و نشوريات ، يعنى رستاخيز شناسى ، مسلط و علاوه بر زبان عربى ، آگاه از چندين زبان ديگر ، از جمله سريانىى و عبرى وفارسى . وى بسيارى از مواد كار خود را از ديدار با ارباب مذاهب عصر خويش به دست آورده است . براى نمونه : از ديدار با موبد زردشتيان در آتشگاهى كهن در جور ( فيروزآباد فارس ) كه كتاب ابسطا ( اوستا )